Leergebieden, ook in Voortgezet Jenaplanonderwijs?
Een aanpak van het probleem der vele vakken...
Vooraf
De Vereniging voor Funderend onderwijs in Schoolgemeenschappen (VFS) houdt zich al enige jaren bezig met het probleem van de ( te) vele vakken in het Voortgezet Onderwijs. Zij acht dit probleem voor de leerlingen en de docenten zo dringend, dat zij het zoeken naar een oplossing wil stimuleren.
Wat is en wat doet de VFS?
De Vereniging voor Funderend onderwijs in Schoolgemeenschappen (VFS) is enkele jaren geleden ontstaan uit de vroegere Middenschoolvereniging. De Middenschool is er niet gekomen. Maar verschillende belangrijke elementen van haar basisconcept hebben zich wel in het Voortgezet Onderwijs ontwikkeld. Meer individualiserend onderwijs. ontwikkeling van het zelfstandig leren, ontwikkeling van het mentorschap en van intensievere leerlingbegeleiding om er enkele te noemen.
Ook het onderwijsbeleid van het Ministerie neigt in dezelfde richting: de school- inclusief het schoolgebouw- moet worden omgezet in een studiehuis. De docent moet meer als motiverend begeleider dan als lesgever gaan functioneren en de leerling moet leren leren. We zijn blij met deze ontwikkelingen. Maar wij missen een ontwikkeling, die wij altijd hebben voorgestaan en die volledig past in de nu ook pedagogisch-didactische varanderingen van de laatste jaren : die van integratie van afzonderlijke vakken tot leergebieden.
Een kleine werkgroep ingesteld door de VFS heeft gestudeerd op de mogelijk- heden van deze integratie en acht nu de tijd gekomen om de uitkomsten van deze studie in breder kring ter discussie te stellen en na te gaanwat er in de weerbarstige praktijk van hetonderwijs mee gedaan kan worden.
Het probleem van de vele vakken: - Voorop staat dat in het leerplan van de school geen samenhang tussen de vele af- zonderlijke vakgebieden wordt aangegeven. Ook niet wat de lessen betreft. Iedere docent houdt zich bezig met zijn eigen afgesloten gebied. De werkelijkheid wordt hierdoor in van elkaar geisoleerde stukken opge- splitst.Terwijl ze een geheel is en de leerlingen haar ook zo beleven. D.w. z. dat dit gefragmenteerde onderwijs niet aansluit op de belevingswereld van de leerlingen.
- De veelheid van op zichzelf staande vakken werkt storend op de relatie leraar- leerling. De leerling heeft met teveel leraren te maken en de leraar met teveel leerlingen om het pedagogisch-didactisch zo belangrijke wederzijdse vertrouwen tot stand te brengen.
- Wat de leraren betreft: echte teamvorming- om velerlei redenen op iedere modern ge- organiseerde school noodzakelijk- is moeilijk door de grote diversiteit van specialisten stuk voor stuk gevormd door hun eigen vakstudie.Doordat zij ieder hun eigen pedagogisch-didactische opvattingen hebben.
- Er zijn tevens de nodige problemen met het lesrooster.Die zijn vaak zo moeilijk oplosbaar omdat de lesuren over een te groot aantal leraren verdeeld moet worden.
- De keuzepakketten leiden bij een groot aantal leraren eveneens tot problemen. Het aantal lesuren van een docent kan van jaar tot jaar - soms belangrijk -ver- schillen hetgeen vaak moeilijk oplosbare rechtspositionele puzzles tengevolge heeft.
Ontwikkeling van leergebieden als - poging - tot oplossing van het probleem
Onder een leergebied verstaan we de samenvoeging/ clustering /integratie van een aantal afzonderlijke vakken tot een geheel, dat gebaseerd is op hun onderlinge samenhang. Het spreekt vanzelf dat we niet simpelweg vijftien vakken kunnen reduceren tot vijf leergebieden van drie.De clustering van meer dan een eeuw afzonderlijk onderwezen vakken biedt daarvoor teveel inhoudelijke onderwijskundige en vakkundigheids problemen. Die tevens hun neerslag hebben op de docenten- opleidingen en op rechtspositionele regelingen ( meervoudige bekwaamheid en bevoegdheid.) Het werken met leergebieden heeft voorts ingrijpende repercussies ten aan- zien van de organisatie van de schoolgemeenschap en de inrichting van het schoolgebouw. De omzetting van de traditionele school in een studiehuis geeft aan dit proces nog een extra dimensie maar past er wel bij.
Door realisering van leergebieden intensiever leren
Binnen een leergebied wordt een aantal onderwerpen aan de orde gesteld waar- in essentiële elementen van de betrokken vakken zijn geintegreerd. Een leergebied bestaat dus uit een aantal thema’s. deze moeten uit het leven gegrepen zijn door de leerling als werkelijkheid te herkennen.Waardoor ze ook beter aansluiten bij de kennis en de attituden van leerlingen. Zo zal hun duidelijker zijn dat de te ver- werken kennis en vaardigheden met hun werkelijkheid te maken hebben en wat zij daar in de praktijk mee kunnen doen. Behandeling van een onderwerp op deze manier zal de leerling meer inzicht geven in de samenhang van diverse aspecten van de samenleving. Die dan ook duidelijker als samenleving kan worden gezien.Hetgeen een basis kan zijn om er actief aan deel te nemen. Aldus kan bij de leerling ook het inzicht groeien dat in allerlei concrete levens- situaties uiteenlopende belangen en waarden tegen elkaar afgewogen moeten worden; wat zwaar weegt bij het leren dragen van verantwoordelijkheid. Een dusdanige realistische confrontatie met de ingewikkelde levenswerkelijk- heid kan de leerling stimuleren tot meer intensief leren. Het fragmentariseren van die werkelijkheid en daardoor de vervreemding ervan door het onderwijs in vele afzonder- lijke vakken blokkeert naar ons inzicht bij de leerling vaak de motivering tot ( leren) leren.
De organisatie van het project Mens en Maatschappij
De VFS heeft een netwerk ontwikkeld waarin zijn opgenomen: - Geinteresseerde scholen
- Een aantal lerarenopleidingen
Zij werkt samen met: - De SLO die een advies heeft uitgebracht over een
methode voor mens en Maatschappij. - Het KPC waaraan dit leergebied is toegewezen.
- Het Ontwikkel Centrum te Ede, dat voornoemde methode heeft ontwikkeld.
- En in het kader van het project Minder Handen voor de Klas
ook met het CPS en de Fontys-organisatie. - Nederlandse Jenaplan Vereniging
Keuze voor het leergebied Mens en Maatschappij
Gezien de omvang van de taak beperkt de VFS zich voorlopig tot het leergebied Mens en Maatschappij, mede vanwege de beschikbaarheid van enig materiaal. Daar dit materiaal bedoeld is voor VBO-scholen moet er nog een en ander gebeuren om het voor meerdere leerlingen geschikt te maken.
Scholen voor Voortgezet Jenaplanonderwijs
|
