Welkom op de school waar je leert samenleven

OUDERS EN JENAPLAN. Als schoolleider geef ik regelmatig een rondleiding voor ouders die op zoek zijn naar een school voor hun kind. Sommige ouders kiezen heel bewust voor iets anders dan een reguliere school. Andere ouders nemen alle scholen in de buurt mee in hun onderzoek en dan komt het jenaplanonderwijs “toevallig” op hun pad. Weer anderen komen omdat wij de school in de buurt zijn. Dat vraagt iedere keer om aftasten wat ik vertel tijdens een rondleiding. Natuurlijk start het met een begroeting, een kop koffie of thee, vragen over jullie kind… En daarna begin ik met onderdelen die direct zichtbaar zijn als je de school binnenloopt.

Door: Wout Pentinga

Geen gewoon lokaal, maar een schoolwoonkamer

Doorgaans hebben jenaplanscholen een andere uitstraling dan een reguliere school. Er heerst een sfeer van gemoedelijkheid, gezelligheid; een warme en huiselijke sfeer. In het jenaplanonderwijs willen we namelijk een schoolwoonkamer creëren: elke groep heeft zo’n schoolwoonkamer als hun thuishaven, als fijne plek. We mikken op een hoge mate van welbevinden, wat de kinderen zal helpen om ook tot leren en ontwikkelen te komen.

Door kinderen te betrekken in het creëren van de schoolwoonkamer zorgen we ervoor dat het echt een ruimte van henzelf wordt. De kinderen worden meegenomen in het samen beslissen en ze leren ook verantwoordelijkheid te nemen voor die keuzes. Je oefent het ‘samenleven’ doordat je onvermijdelijk ook de wensen en behoeften van andere kinderen ontmoet. Zo leer je rekening te houden met elkaar – in het klein in de schoolwoonkamer, maar ook groter in de hele school en straks in de samenleving.

In onze schoolwoonkamer kom je geen tafels en stoelen in rijtjes tegen. Wel tafeltjes in kleine groepsvorm, een stamtafel voor instructies, en… een kring, waar we meerdere keren per dag in zitten en telkens andere activiteiten doen en andere onderwerpen behandelen. In het Jenaplan geven we kinderen de kans om telkens op de voor hen meest passende manier te werken: kinderen moet je de kans geven om te kunnen overleggen, om samen te werken, om elkaar te helpen.

Geen klas, maar een stamgroep

“Een combinatiegroep, is dat niet heel druk?” Dat is één van de meest gestelde vragen van ouders die ik tijdens een rondleiding krijg op jenaplanschool In de manne. Het is een begrijpelijke vraag, helemaal als je uit je eigen schooltijd gewend bent om met kinderen van één leeftijd van de kleutertijd tot groep 8 in dezelfde klas te zitten (het zogenaamde leerstofjaarklassysteem). Zo werkt nog altijd het merendeel van de scholen in Nederland. Bij Jenaplan doen we dat anders. Eigenlijk noemen we zo’n meerjarige groep geen ‘combinatiegroep’. Wij spreken van ‘stamgroepen’ – die kunnen twee- of, nog liever, driejarig zijn.

Daar heeft het Jenaplan een visie bij: als je twee of drie jaar lang in dezelfde stamgroep zit, schuif je op van jongste, naar middelste, naar oudste. Je leeft, speelt en werkt in je stamgroep dus met kinderen die jonger en ouder zijn. Zo krijg je zelf gaandeweg ook steeds een andere rol: als jongste mag je meekijken met de oudere kinderen en leer je veel van hen (soms kunnen ze iets nog beter uitleggen dan je meester of juf!), en als oudste oefen je zelf anderen te helpen en neem je meer verantwoordelijkheid en leiderschap op je. Een kind dat leerstof snel oppakt, kan alvast meeluisteren naar een instructie aan oudere kinderen; een kind dat nog wat moeite heeft met rekenen, krijgt daar in de stamgroep meer tijd voor, Maar misschien is datzelfde kind tegelijk een sterke lezer of goed in gym – dan leert het op die vlakken weer door het voortouw te nemen en een hulp te zijn voor anderen.

Geen losse vakken, maar betekenisvolle verbanden

In de interacties in de stamgroep, in die door de kinderen zelf verzorgde schoolwoonkamer, krijgen de kinderen alle ruimte om te oefenen om ‘samen te leven’. Daar draagt de leerstof ook aan bij. We helpen de kinderen in cursussen om zich de kneepjes van lezen, schrijven, rekenen eigen te maken. Daarnaast werken we veel vakoverstijgend in thema’s of projecten, die vaak schoolbreed een week of zes lopen: bij een project over veilig verkeer, waar je samen oplossingen zoekt voor de drukke verkeerssituatie pal voor de school, wil je natuurlijk uiteindelijk wel een nette, foutloze brief aan de burgemeester schrijven om te vragen of jullie groep eens mag komen praten op het gemeentehuis.

Dat vakoverstijgend werken heet in het Jenaplan ‘stamgroepwerk’ of ‘wereldoriëntatie’. Daarmee bedoelen we niet alleen dat je uit allerlei vakgebieden – van biologie tot aardrijkskunde en geschiedenis, van digitale geletterdheid tot burgerschap – dingen in een logisch verband mag leren en onderzoeken, maar ook dat jij als kind de ruimte krijgt om je te verhouden tot die grote wereld en er nieuwsgierig in mag rondkijken.

Was dit alles? Nee, ik zal je op een rondleiding door de school nog meer vertellen. Over onze basisactiviteiten: gesprek, spel, werk en viering. Over hoe we de buitenwereld bij de school betrekken. Over onze weeksluitingen en andere vieringen om een project af te ronden en te delen wat we geleerd hebben. Maar goed, kom daar maar voor langs!

Wout Pentinga is schoolleider op jenaplanschool 'In de Manne'