De Staat van het Vernieuwingsonderwijs 2026 heeft als thema “Vertragen in tijden van effectiviteit en efficiëntie”. Dit rapport is een uitgave van het Saxion-lectoraat Vernieuwend Onderwijs in samenwerking met de traditionele vernieuwers van Dalton, Freinet, Montessori, vrijeschool en Jenaplan. Het jenaplanonderwijs is onder andere vertegenwoordigt met drie eigen artikelen en een groepsgesprek tussen de voorzitters van de verschillende verenigingen. Uit het voorwoord:
“Binnen het vernieuwingsonderwijs wordt de school gezien als meer dan een leerfabriek of voorbereidingsinstituut. De school is een pedagogische tussenruimte: een plaats waar kinderen leren leven met anderen, zich moreel oriënteren en geleidelijk hun verhouding tot zichzelf en de wereld ontwikkelen, door het opdoen van kennis, kunde en ervaringen. Deze vorming laat zich niet volledig afdwingen, versnellen of vastleggen in vooraf geformuleerde uitkomsten en processen. Zij voltrekt zich ook in zelfreflectie, momenten van stilte, gezamenlijke ervaringen, ontmoetingen en vieringen. Traditioneel vernieuwingsonderwijs gaat uit van de relatieve autonomie van de school. De school staat niet los van de maatschappij, maar houdt bewust afstand om haar pedagogische opdracht te kunnen vervullen. Die tussenruimte staat onder druk in een tijd waarin de roep om concrete, meetbare uitkomsten toeneemt.
Dat betekent niet dat vernieuwingsscholen zich afkeren van instructie en een stevig curriculum met heldere leerlijnen. Integendeel: zij nemen hun pedagogische opdracht uiterst serieus. Maar […] vernieuwingsscholen begrijpen op een andere manier wat effectiviteit betekent en waartoe deze dient: niet als het maximaal benutten van elke minuut kloktijd, maar als het creëren van condities waaronder kinderen zich kunnen ontwikkelen. En niet met het oog op een smalle, meetbare, cognitieve ontwikkeling, maar zodat kinderen zich kunnen ontwikkelen tot zelfstandige, betrokken en verantwoordelijke mensen. In die benadering van effectiviteit zijn lege momenten geen verspilling, maar juist een voedingsbodem.”
De Staat van het Vernieuwingsonderwijs 2026 staat hier als downloadbare pdf voor je klaar.