Mensenkinderen

Thema: Verwondering

MK176, juli 2022

Na twee keer corona-uitstel staat de Jenaplanconferentie 2022 nu gepland voor 31 oktober en 1 november. Op het centrale thema ‘Verwondering’ neemt Mensenkinderen alvast een voorschot. Laat nou precies deze junimaand pedagoog Joop Berding ook komen met een boek over ‘de meest vruchtbare en oorspronkelijke wijsgeer die het Nederlands taalgebied heeft voortgebracht’, Cornelis Verhoeven, voor wie verwondering een centraal begrip was. Met Verhoeven én Peter Petersen laat Joop zien dat verwondering aan nieuwsgierigheid voorafgaat. Nieuwsgierig geworden? Lezen maar!

Voorwoord: verwondering voorbij dichters en open kinderogen. Hoofdredacteur Geert Bors heeft Cornelis Verhoevens klassieker Inleiding tot de verwondering bij de hand. Verhoeven stelt: “In de verwondering ervaren wij ons zelf op grond van een ontmoeting met de werkelijkheid. (...) Voordat ik boos word of verlegen of enthousiast, moet ik als het ware mijzelf oprapen uit de situatie. Dat is verwondering.” Een voorwoord over lantaarnlicht, schaduwen, wolven en 'ontzet worden'.

Kees opent: Stamgroep De Tijgers mag naar Mars. “Na jaren van onderzoek lijkt een ruimtereis naar Mars eindelijk tot de mogelijkheden te behoren. Naast volwassen astronauten is het belangrijk dat ook kinderen een tijd in het ruimtestation verblijven. Een periode van drie maanden lijkt ons geschikt.” ESA-professor Noud Astro nodigt stamgroep de Tijgers uit voor een Marsmissie. “Is dit echt?”, vraagt Kees Groos' stamgroep zich af. Dat blijkt niet uit te maken: de verwondering is geboren.

Spel als weg naar verwondering. Deins jij terug van muzische vakken? Het gaat niet om lenigheid of loepzuiver zingen: durf te spelen! Remko Fijbes interviewde Evan Castenmiller, die  zijn stamgroepleiderschap combineert met ‘Kzing’, een muzisch-pedagogisch platform. Met zijn al even creatieve moeder integreert hij theater, muziek, zang, dans in het onderwijs van alledag. Spel als weg naar verwondering, naar meer-mens-worden.

Hilde in de praktijk: Ieuw, een spin in de klas! Rekeninstructie aan een paar kinderen; de rest werkt. Behalve dat ene meisje achterin. Afwezig, schichtig, is haar blik. Het leidt Hilde Paulsen af van de rekenaars. Wat is er loos? Een blik naar boven, naar een grote spin, verklaart veel. De angst van het meisje is het begin van een pedagogische situatie in optima forma.

Nachtelijk struinen met Rachel Carson. Kees Both bracht zijn lezers op het spoor van ecologe Rachel Carson. Mooier werd verwondering zelden beschreven.

Judith mijmert: Verwondering als ‘bijzondere deining’. Te vaak wordt ook maar het begin van een blik van verwondering overschreven door theoretische rasters, door interpretaties, door vanzelfsprekendheden, schrijft Judith Knapp. “En hoe graag wil ik de wereld veranderen, wil ik hem met open zintuigen als voor het eerst meemaken.”

Filosofiekring: Waar was ík voor mijn geboorte’? Jaja, dat wat Ramon uitlegt over zaadjes en eitjes, dat heeft Joy ook opgestoken van de lentekriebellessen. Maar toch beantwoordt dat niet haar vraag: ze voelt zich overweldigd door een onmetelijk diep besef dat ze er ooit niet was. En dat dat ‘niet-zijn’ nu ‘Joy’ geworden is. Column van Maaike Merckens-Bekkers.

Het grote interview: Joop Berding. “Houd de stilte, de verwondering even uit. Ga niet te snel over naar die nieuwsgierige vragen.” Pedagoog Joop Berding probeert onze haastige samenleving wat te vertragen. De snelheid van flitsbezorging past niet bij onderwijs en opvoeding. Bij filosoof Cornelis Verhoeven vindt hij een prachtpleidooi voor verwondering. Peter Petersens nadruk op verinnerlijking past daar naadloos bij.

Berna’s boeken: De wereld zien als nieuw. Verwondering kun je proberen te wekken in je stamgroep door je eigen verwondering te laten zien, schrijft oud-onderbouwjuf Berna van der Linden. Ze koos vijf titels die je zullen helpen. Voor de jongste kinderen tot de puberleeftijd.

Onderzoek: Geschiedenis in het hart van je onderwijs. Peter Petersen verzuchtte ooit dat hij wel een minimumleerstof voor een vak als geschiedenis zou willen. Be careful what you wish for: inmiddels liggen er bergen leerdoelen, referentieniveaus en curriculalijnen. Jenaplanschoolleider en historicus Harry Havekes ziet hoe Jenaplan heel veel in zich herbergt om van geschiedenis een levend, betrokken vak te maken in het hart van je onderwijs.

Arjen Achterop: Lasagnelaagjes van verwondering. De zoektochten van kinderen zijn zo oprecht dat ze niet bedoeld zijn voor leuke rubrieken waarover volwassenen zich kunnen verkneukelen, meent Arjen Tabak: “Laten we alsjeblieft de wereld stukje voor stukje voor hen openen en ons met hen verwonderen over die prachtige wereld, waarin ook de meest verschrikkelijke dingen gebeuren.”

Lees hier ons Mensenkinderen-themanummer 'Verwondering' online.